DIR Floortime Terapisi: Aileler İçin Değerlendirme ve Destek Rehberi

“Oyuna nasıl katılabilirim?”, “Çocuğum benimle daha uzun süre iletişim kurabilir mi?”, “Birlikte oynarken neyi desteklemeliyim?” Bu sorular, çocuğuyla bağ kurmak ve gelişimine eşlik etmek isteyen pek çok ailenin gündemindedir. Başlangıç noktası çocuğun ilgisini, iletişim biçimini ve rahat hissettiği koşulları anlamaktır.

DIR Floortime; gelişimsel özellikleri, bireysel farklılıkları ve ilişkileri birlikte ele alan, oyun ve karşılıklı etkileşim üzerinden destek sunan bir yaklaşımdır. Hedef yalnızca bir görevi yaptırmak değil; iletişim, katılım ve düşünme becerilerine alan açmaktır. [1, 2]

Aileler için önemli bilgi

DIR Floortime bir tanı testi değildir. Uygun destek, çocuğun gelişimi ve ihtiyaçları değerlendirilerek seçilir. Her çocuk için aynı program, günlük süre veya kesin sonuç sözü verilmez.

Video: DIR Floortime Yaklaşımını Tanıyalım

ICDL’nin resmî tanıtım videosudur. Anlatım İngilizce, Türkçe altyazı YouTube’un otomatik çevirisidir. Türkçe açılmazsa oynatıcıda Ayarlar → Altyazı → Otomatik çeviri → Türkçe yolunu seçebilirsiniz. Videoyu YouTube’da izlemek için buraya tıklayın.

Hazırlayan: Uzm. Dr. Veli Kurt — Çocuk ve Genç Psikiyatri Uzmanı
Son güncelleme: 14 Ekim 2026

DIR Modeli ile Floortime Arasındaki Fark Nedir?

DIR, gelişimi anlamaya ve destek hedeflerini belirlemeye yardımcı olan çerçevedir. Floortime ise bu çerçevenin etkileşim içinde uygulanmasıdır. “Yerde oyun” adı, uygulamanın mutlaka yerde yapılması gerektiği anlamına gelmez; çocuğun ilgisine ve bulunduğu ortama uyum sağlamak önemlidir. [1, 2]

D, I ve R Harfleri Neyi Anlatır?

D — Gelişimsel: Çocuğun ilişki kurma, iletişim ve düşünme becerilerinde nerede olduğunu anlamak.
I — Bireysel Farklılıklar: Duyusal tepkilerini, hareket ve iletişim özelliklerini, güçlü yönlerini ve zorlandığı koşulları dikkate almak.
R — İlişki Temelli: Güven veren, duygusal açıdan anlamlı ilişkiler üzerinden gelişimini desteklemek.

Bu üç alan birlikte ele alınır. Aynı yaştaki veya aynı tanıyı alan iki çocuğun destek ihtiyacı farklı olabilir. [1]

Hangi Gelişimsel Beceriler Desteklenir?

Modelde ilk altı işlevsel duygusal gelişim kapasitesi önemli bir temel oluşturur. Bunlar çocuğa tanı koyan veya ailelerin puanlaması gereken bir kontrol listesi değildir. [3]

Düzenlenme ve ortak dikkat: Rahatlayabilmek, çevreye ve etkileşime ilgi gösterebilmek.
İlişkiye katılım: Yakınlık ve karşılıklı paylaşım yaşayabilmek.
Amaçlı iki yönlü iletişim: Bakış, jest, ses veya sözle karşılıklı yanıtlaşabilmek.
Ortak problem çözme: Etkileşimi sürdürerek birlikte çözüm geliştirebilmek.
Sembolik oyun ve fikir oluşturma: Hayalî oyunlar kurmak, duygu ve düşünceleri temsil edebilmek.
Fikirler arasında bağ kurma: Neden-sonuç ilişkileri geliştirmek ve düşünceleri birbirine bağlayabilmek.

Beceriler yalnızca tek bir basamakta kalmaz; farklı ortamlarda ve ilişkilerde değişebilir. Destek, çocuğun mevcut kapasitesine uygun biçimde planlanır. [3]

Hangi Çocuklarda Değerlendirilebilir?

Yaklaşım özellikle otizm spektrumundaki çocuklarla ilişki ve iletişim desteğinde kullanılır. Başka gelişimsel veya duygusal güçlüklerde de bireysel ihtiyaçlara göre değerlendirilebilir. Ancak belirli bir tanının bulunması, DIR Floortime’ın o çocuk için otomatik olarak uygun ya da yeterli olduğu anlamına gelmez. [1]

İlk Değerlendirmede Neler Ele Alınır?

Gelişim öyküsü, aile gözlemleri, günlük iletişim, oyun ve katılım birlikte incelenir. Çocuğun neye ilgi duyduğu kadar hangi durumlarda zorlandığı da önemlidir. Gerektiğinde dil ve konuşma, işitme, duyusal ve motor özellikler için ilgili uzmanların değerlendirmeleri destek planına katılır. Bu, bireysel ve ekip temelli değerlendirme yaklaşımının uygulamaya yansımasıdır. [1, 4]

Seans İçinde Nasıl Çalışılır?

Uygulayıcı çocuğun ilgisine katılır; jestlerine, seslerine ve davranışlarına anlamlı yanıtlar verir. Ardından karşılıklı etkileşimi sürdürecek küçük fırsatlar sunar. Örneğin araba oyununa katılıp sırayla hareket ettirmek veya birlikte bir yol kurmak, iletişim için doğal bir başlangıç olabilir. Bu örnek bir etkinlik önerisidir; çocuğa özel terapi planı yerine geçmez. [2]

Çocuğun liderliğini izlemek, bütün etkinliği yönlendirmeden bırakmak değildir. Amaç, ilgi ve rahatlığını gözeterek etkileşimi kademeli biçimde genişletmektir. [2]

Aile Katılımı Neden Önemlidir?

Birlikte öğrenilen etkileşimler günlük yaşama taşındığında daha fazla paylaşım fırsatı oluşur. Aileye yalnızca “Evde oynayın” denmesi yerine, çocuğun işaretlerini nasıl fark edeceği ve nasıl yanıt vereceği gösterilmelidir. NICE, otizmde ortak dikkat ve karşılıklı iletişimi destekleyen oyun temelli sosyal iletişim müdahalelerinde aile ve bakım verenlerin katılımını önerir. Bu öneri, DIR Floortime’ın özel olarak bütün çocuklar için onaylandığı anlamına gelmez. [4]

Evde Nasıl Destek Olabilirsiniz?

Önce gözlemleyin: İlgi duyduğu oyunu, rahat ettiği tempoyu ve iletişim girişimlerini fark edin.
Oyuna katılın: Peş peşe soru sormak yerine yaptığına anlamlı bir yanıt verin.
Yanıtını bekleyin: Jest, ses veya sözle katılabilmesi için zaman tanıyın.
Küçük değişiklikler deneyin: Ortak oyunu çocuğun rahatlığına göre genişletin.
Zorlanmayı dikkate alın: Yorulduğunda veya bunaldığında tempoyu azaltın; ara verin.
Günlük rutinlerden yararlanın: Oyun, giyinme ve yemek hazırlığında doğal paylaşım fırsatları bulun.
Uzmanınızla birlikte ilerleyin: Ev uygulamalarını çocuğunuzun ihtiyaçlarına ve ailenizin koşullarına göre uyarlayın.

Bu öneriler yaklaşımın genel ilkelerinden uyarlanmıştır. Çocuğu iletişime zorlamak veya belirli bir tepkiyi mutlaka almak hedef değildir. [2]

Ne Kadar Süre ve Hangi Sıklıkta Uygulanır?

Seans ve ev uygulaması planı; çocuğun ihtiyaçları, diğer destekleri ve ailenin sürdürebileceği düzen dikkate alınarak belirlenmelidir. Bir araştırmada kullanılan saat sayısı, her aileye uygulanacak standart reçete değildir. Günlük uygulama sayısı bütün çocuklar için zorunlu tek bir kurala bağlanmamalıdır. [4, 5]

Bilimsel Araştırmalar Ne Söylüyor?

2011 tarihli pilot randomize çalışmada, olağan bakıma eklenen ev temelli DIR Floortime uygulamasıyla bazı gelişimsel ölçümlerde daha fazla ilerleme bildirilmiştir. Bu olumlu bulgu, her çocukta aynı sonucu veya kesin düzelmeyi göstermez. Pilot bir çalışmanın sonuçları daha geniş ve uzun süreli araştırmalarla birlikte değerlendirilmelidir. [5]

Yöntem seçilirken yaklaşımın adı kadar çocuğun hedefleri, uygulayıcının eğitimi ve ilerlemenin nasıl izlendiği de konuşulmalıdır. Diğer gerekli değerlendirme ve destekler sırf bir program uygulanıyor diye ertelenmemelidir. [4]

İlerleme Nasıl Takip Edilir?

“Daha iyi oynuyor” ifadesini somutlaştırmak yararlıdır: Etkileşimi daha sık başlatıyor mu, karşılıklı oyunu daha uzun sürdürüyor mu, farklı kişilerle katılımı artıyor mu? Başlangıç gözlemleriyle sonraki durum karşılaştırılır; hedefler ihtiyaçlara göre yeniden düzenlenir. Bunlar uygulamada izlenebilecek örnek hedeflerdir. [3, 4]

Diğer Desteklerle Birlikte Planlanabilir mi?

Destek planında iletişim, öğrenme ve günlük yaşam ihtiyaçları birlikte gözetilir. Dil ve konuşma terapisi, ergoterapi, eğitim desteği veya çocuk ve genç psikiyatrisi izlemi gerektiğinde ortak hedeflerle planlanabilir. Hiçbir yaklaşım çocuğun bütün ihtiyaçlarını tek başına karşılıyor varsayılmamalıdır. [4]

Ayrıca dil ve konuşma terapisi rehberimizi ve erken otizm müdahale programı sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Görüşmeye Gelirken Neler Hazırlayabilirsiniz?

Çocuğun sevdiği oyunları, iletişim kurduğu yolları, zorlandığı günlük durumları ve varsa öğretmen gözlemlerini not edin. Önceki değerlendirme raporları ile aldığı desteklerin bilgilerini getirin. “Oyuna katılmıyor” yerine “Arabaları tek başına sürüyor; yanına oturduğumda bazen bana uzatıyor” gibi örnekler görüşmeyi daha anlaşılır kılar.

Kaynaklar

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; çocuğa özel değerlendirme, tanı ve tedavi önerisinin yerine geçmez.